William Kentridge
Çoktan tarihin tozlu sayfalarına karışmış birçok sanatçı tanıyoruz. Peki şu an hayatta olan ve aynı dünyayı paylaştığımız sanatçılarla aranız nasıl? “Çağdaş sanat” ifadesini duyunca aklınıza gelen tek şey duvara bantlanmış bir muz ise bu yazıyı okumaya devam edin: oldukça çılgın bir sanatçıyla tanışıyoruz!
Adını daha önce hiç duymamış olmama rağmen (kendi cahilliğim, meğerse oldukça tanınıyormuş) ani bir kararla sergisini ziyaret ettikten sonra tanıdım kendisini. Sergideki eserleri ve bu eserlerin ziyaretçilere sunuluşu o kadar etkileyici ve ilham vericiydi ki, hakkında araştırma yapmayı kendime görev bildim. Öncelikle hiçbir ön bilgim olmadan sergiyi gezmek nasıl bir şeydi, bundan bahsedeceğim:
Güney Afrikalı bir sanatçı olarak tanınmasına rağmen görünüşü bir Avrupalıya benziyor. İlk kafa karışıklığı burada başlıyor. Kim bu adam? Derdi ne? Evet, bir derdinin olduğunu çok geçmeden anlıyoruz çünkü duvarlardaki kömür çizimleriyle karşılaşıyoruz.
Bu çerçevelenmiş çizimler asıl eserlerin eskizleri, ressamın çalışma masası gibi. Kentridge kömürle çizdiği resimleri adım adım silip yeni detaylar ekleyerek animasyonlar oluşturuyor. Her karenin, kağıdın geçirdiği bir dönüşümle oluşması her şeyin hızlandığı bu dünyaya yapılan bir protesto gibi sanki. Ressamın her eseri, gerçekten sabır isteyen türden. Bunu söylememin sebebi ise çağdaş sanatın insanların aklında çoğu zaman zahmetsiz, öylesine çiziktirilmiş ve abartılı anlam yüklenmiş bir imaja sahip olması. Tek tek çizilen, birbirinden farklı hikayeler anlatan animasyonları büyük ekranlarda kısa film şeklinde izliyoruz. Görüntüler oldukça karanlık. Bunun tek sebebi kömürle çizilmiş olmaları değil: anlatılanların kendisi karanlık. Ses ve müziğin de bu atmosfere katkısı büyük.
Ressam hakkında hiçbir şey bilmeden bile bir sistem eleştirisi yaptığını net bir şekilde görebiliyoruz. Trafikte birbirine bağıran insanlar, kalabalıklar, sefil madenciler ve yattığı yerden şehirler yöneten şişman adamlar. Hareketsiz halde toprakta yatan bedenler… Girişte bu çarpıcı manzarayla karşılaşıyorsunuz. Devam ettikçe sergi ilginçleşiyor çünkü sadece kömür ve animasyonla değil, birçok farklı materyalle çalıştığını görüyoruz: duvarları kaplayan dokumalar, dev kolajlar, heykeller ve hareket eden mekanizmalar…
Sanırım çağdaş sanatın en heyecan verici yönlerinden biri ziyaretçinin eserleri canlı bir şekilde deneyimleyebilmesi. Labirent gibi iç içe olan sergiyi gezerken, Kentridge’in düşünce haritasını keşfetmeye çalışıyoruz. İlgimi çeken şey ressamın – içine kapanık bazı sanatçıların aksine – ele aldığı konuları gizlemeden duygusal ama sert bir şekilde ziyaretçilere iletmesi. Bunu yaparken resimleri direkt olarak yazılarla birleştiriyor: “Wait for better people”, “You will be robbed”, “God – His trees & flowers turned out better than His people”, “Freedom – we missed the boat again”. Kısacası tüm bunları anlayıp sindirmeye çalışmaktan başka çaremiz kalmıyor. Avrupalılar tarafından yıllarca bastırılmış Güney Afrika halkı, acımasız endüstrileşme ve ayrımcılıklar ve uçurumlarla yoğrulan bir toplumu yansıtıyor. İşinde başarılı olduğunu, halktan kabul görüp, ülkenin en değerli sanatçılarından biri haline gelmesinden anlayabiliyoruz.
“Çizmeyi durduramıyorum.” diyen bir sanatçının ortaya çıkardığı, sadece bir sergi dolusu esere bakıp ömrüne nasıl bu kadar şey sığdırdığını düşündüm. William Kentridge’in röportajlarını ve animasyonlarını izlemenizi öneririm. Hala aramızda olan bir sanatçıyı tanımak için iyi bir fırsat!
